Siły astrologii

W Republice Federalnej Niemiec działa około 10 tysięcy jasnowidzów i chiromantów, trady­cyjnych i nowoczesnych. Ankieta z 1977 roku wykazała, że 8% ludności RFN wierzy w dia­bły i czarownice, zaś 18% nie jest pewne ist­nienia tych ostatnich, wierzy jednak w zjawis­ka nadprzyrodzone, niemożliwe do objaśnienia przez naukę. Również wiara w zależność włas­nych losów od układu gwiazd jest tam ude­rzająca. Okultyzm nie jest bynajmniej zjawiskiem nowym. Znajdował zwolenników i zagorzałych wyznawców w każdym czasie i w każdym spo­łeczeństwie. Odwoływały się do niego jednost­ki i grupy marginalne, manifestujące w ten sposób protest przeciwko panującym stosunkom społecznym. Ale zdarzało się, że izolowane krę­gi okultystyczne zatracały swą marginalność i wyłamując się z ram dewiacji zyskiwały szer­szą popularność. Wyraźny wzrost znaczenia okultyzmu nastąpił w okresie odrodzenia, kie­dy pod postacią magii naturalnej stanowił on pomost między średniowieczną scholastyką a nauką. Podobnie współcześnie kwestionowa­nie systemu wartości kultury Zachodu niesie nowe herezje i wzrost rangi wartości irracjo­nalnych. Kiedy spontaniczne działanie jednostek i grup społecznych nie wypływa z panującego syste­mu wartości i wzorów zachowań następuje de­stabilizacja   społeczna,   której   przejawem   jest niepokój, lęk, wzrost poczucia zagrożenia. Znaj­dują one często ujście w iluzorycznej ucieczce od rzeczywistości, w ożywianiu różnych form magii. Wzrastającą popularność magii można także ujmować jako przejaw kryzysu ideałów oświe­ceniowych. Jeszcze niecały wiek temu wierzy­liśmy,   że   upowszechnienie   oświaty   wraz   ze wzrostem  poziomu   życia  usunie  mroczne  za­kamarki   natury   ludzkiej,   zniesie   niesprawie­dliwość i przemoc. Wiara w moc rozumu budo­wała   nadzieję   w   możliwość   położenia   kresu okrucieństwu,    prymitywizmowi,    sekciarstwu. Okres władzy faszystowskiej w Niemczech był ciosem dla tych idei, choć próbowano zakwa­lifikować go jako dewiację, jako formę „magii ukrytej", co wyłączało go poza nawias normal­ności. Ale społeczny ucisk i represje są także składnikami naszej współczesnej rzeczywistości. Nasilają się przejawy gwałtu i terroryzmu na skalę lokalną i szerszą. Powątpiewaniu w słu­szność   ideałów   oświecenia   oraz   nadwątlonej wierze   w   dobro   natury   ludzkiej   towarzyszy wzrost popularności magii. Na płaszczyźnie szerszej we wzrastającej po­pularności   okultyzmu   można   dopatrywać   się poszukiwania    oparcia    dla    ludzkich   słabości w   siłach   nadprzyrodzonych.   Okultyzm   jest więc  także  formą  ucieczki   od  współodpowie­dzialności i udziału w rozwiązywaniu trudnych problemów współczesnego życia.      Jednostka   zdeprecjonowana   ograniczeniami \     i  trudnościami   życia   szuka   dowartościowania '     przez tropienie swych powiązań z kosmosem. ''     Uzależnienie bytu ludzkiego od zjawisk w kos­mosie, akcentowane przez astrologię, ma nadać nową wartość życiu  jednostki, a także  chronić  ją przed trudną, brutalną rzeczywistością.  Czy jednak astrologia spełnia pokładane w niej     nadzieje? W istocie ucieczka od odhumanizowanego, technokratycznego świata prowadzi do nie mniejszego uzależnienia się od oddziaływania układu gwiezdnego, leżącego poza sferą do­świadczenia ludzkiego. Można nawet powie­dzieć, ze astrologia jest swoistą projekcją sto­sunków ziemskich, zakłada bowiem akceptacją sił anonimowych i abstrakcyjnych, którym trzeba się poddać. Jest to także jedna z alter­natyw podporządkowania się istniejącej tech-nokracji. Okultystyka — jak żadna inna ga­łąź magii — spełniać może funkcje ideologii usprawiedliwiającej zależność i pasywność człowieka. Odwołując się do niej jednostka nie musi już walczyć, by pokonać trudności, ale może poddać się temu, co wcześniej zostało za­pisane „w gwiazdach", temu, co nieuniknione. M. Truzzi twierdzi, że jedną z przyczyn po­pularności okultystyki jest to, że uchodzi ona wciąż jeszcze za wiedzę tajemną, zabronioną. Tak tez określany jest przedmiot okultyzmu w wielu pozycjach literatury z tego zakresu. Czytelnicy ich mają prawo przypuszczać, że obracają się w kręgu wiedzy dla wybranych. Dlatego odbiorca czuje się wyróżniony, jeśli jemu właśnie dane jest zmagać się z trudno­ściami w osiąganiu „prawdy". Odwoływanie się twórców literatury okultystycznej do odbior­ców jednostkowych uchyla krytycyzm ludzi pozostających poza kręgiem okultyzmu ucho­dzą oni za tych, którzy nie doświadczyli „do­wodu", nie zostali dopuszczeni do „prawdy". Traktowanie okultystyki przez jej zwolenni­ków jako wiedzy dla wtajemniczonych i wy­branych pozwala lepiej zrozumieć mechanizm dowartościowywania uruchamiany przez jed­nostki w nawiązaniu do tej dziedziny magii, tłumaczy popularność literatury okultystycz­nej, której nakłady stale rosną. Społeczne za­potrzebowanie na tego typu literatkę sprawia, , ze pojawiają się pozycje o niskiej wartości,  skrywające pod pochwałą irracjonalizmu zranioną uczucia własne lub emocje ich autorów. I Publikacje bardziej ambitne wychodzą od argumentów na pozór racjonalnych, aby przejść i następnie do poglądów nie umotywowanych, irracjonalnych. W ten sposób dochodzimy do drugiej przyczyny popularności okultyzmu. Cechu-i je go duża różnorodność form, które zaspokajaja potrzebę dowartościowania człowieka, jego | ambicję władzy, pragnienie miłości, zdrowia, wiedzy i satysfakcji duchowej. Powstają stowarzyszenia, których celem jest poznanie zjawisk jeszcze nie zbadanych, często z pogranicza wiedzy i fantazji. Należy tu mię­dzy innymi ruch skupiający się wokół czasopisma „Planet" we Francji. Warunkiem uczestnictwa   w   zgłębianiu   tajemnic   wszechbytu   są l   wysokie  walory  moralne   jego  członków.   Dążą oni do syntezy osiągnięć naukowych i war-I   tości duchowych człowieka. Przedmiotem ana­liz są między innymi zjawiska mechapsychozy i spirytyzmu. W Stanach Zjednoczonych przedstawicielem tego nurtu jest między innymi stowarzyszenie scientystów, powstałe w latach pięćdziesiątych, którego twórcą był L. R. Hubbard. Liczebność tego ugrupowania szacowano w połowie lat sie­demdziesiątych na około 30 tys. członków. Sto­warzyszenie  to  podejmuje  liczne  badania,  do '    których wciągani są młodzi entuzjaści pracują-I   cy najczęściej bez wynagrodzenia. Młodzież sta-i    nowi   też   trzon   stowarzyszenia.   Reprezentuje ono rodzaj „naukowego" mistycyzmu czy reli­gii okultystycznej. Przedmiotem zainteresowa­nia scientystów są problemy nurtujące wspólczesną  fantastykę  naukową. Zainteresowanie wzbudzają takie tematy podejmowane przez okultystykę, jak energia życia, magnetyzm, delikatna materia mesmeryzmu ", a także uzdrowicielstwo oparte na wzorach po­zaeuropejskich. I tak np. w Paryżu grób słyn­nego spirytysty Franza Antona Kardeca staje się coraz częściej miejscem pielgrzymek, zwła­szcza ludzi młodych; wierzą oni, że dotknięcie ziemi na grobie zmarłego może spowodować przenikanie sił magnetycznych. W atmosferze tych wierzeń pojawiają się nauczyciele, którzy, opierając się na wzorach rodzimych, a także pozaeuropejskich, uczą wy­korzystania sił magnetycznych w życiu prak­tycznym. Interesująca jest z tego punktu wi­dzenia książka L. M. Bristola The Magie oj Believing, w której nawołuje on do wcielania w życie maksymy „Chcieć to móc". Według te­go autora ludzie, którzy przyswoili sobie zasa­dy jego nauki, przekazywanej publicznie na różnych odczytach i w licznych publikacjach, często padwajali lub potrajali swoje majątki. Upór w dążeniu do celu rodzi zaufanie we wła­sne siły i odpowiednio ukierunkowuje umysł, co w połączeniu z działaniem przynosi sukces. Koncentracja umysłu wokół osiągnięcia upragnionego celu jest składnikiem rytuału magicznego. Zbieżność z okultyzmem ujawnia powiązanie umysłu ludzkiego z kosmiczną świa­domością. Dzięki odpowiednim zabiegom jed­nostki dążącej do osiągnięcia upragnionego ce­lu może nastąpić połączenie z kosmiczną świa­domością, co przejawia się w wibracji i pro­mieniowaniu naszych myśli na wzór elektrycz­ności. Jest to radioaktywność lub transmutacja czynności psychicznych.²* Te zasady ogólne zo­stają przełożone na wskazania pragmatyczne: jeśli jesteś nieszczęśliwy, powtarzaj sobie, że jesteś szczęśliwy wiele razy, aż zmieni to twoje odczucia i zgotuje ci nowy los; kiedy chcesz zdobyć wyższe stanowisko, powtarzaj to sobie nieustannie i nie pozwól sobie zwątpić w tę możliwość, a osiągniesz je. Popularność okultystyki w dobie współczes­nej zasadza się na innej jeszcze funkcji  pocieszycielki. Spełnia ją coraz częściej wobec niepokojów i lęków, jakie rodzi współczesna cywilizacja i kryzys gospodarczy. Wzrastająca liczba chiromantów i wróżbitów w Europie jest odbiciem zapotrzebowania na tę formę „pocie­chy". Jak stwierdza C. Fischer, działająca wg Francji Madame Soleil, autorytet w zakresie astrologii, nie tyle przepowiada przyszłość, ile przynosi ulgę opatrując rany zadane człowie­kowi przez współczesną cywilizację miejskotechnokratyczną. Najbiedniejsi oczekują od chiromantów i wróżbiarzy zapowiedzi poprawy swej ciężkiej sy­tuacji życiowej, właściciele drobnych przedsię­biorstw i inni przedstawiciele warstw średnich — sposobu zabezpieczenia przed zagrożeniem ekonomicznym, najbogatsi szukają często pora­dy przed podjęciem decyzji. H. Sebald sądzi, że potrzeba pociechy w sytuacjach nieprzewidzia­nych i trudnych skazuje człowieka na wieczne kluczenie w labiryncie magii. Powstały w 1909 roku w Paryżu Kościół Akwariusa (FEglise de Aąuarius), założony przez astrologów podążających za tradycją sta­rożytną, głosił, że nasza planeta poddana jest nieuniknionej presji kosmicznej, a człowiek jest nieświadomie kierowany przez siły, którym nie jest w stanie się przeciwstawić.