| Życzenia | Aforyzmy | Kontakty | Horoskopy | Imiona | Święta | Kartki | Deformator | Biorytmy |
| Prezenty | Dowcipy | Sennik | Rozrywka | Forum | Mapa Polski | Teksty Piosenek | Kuchnia | Śmieszne |
Pochodzenie i zasięg magii, Definicje magii, Zakresy magii, Magia a religia, Magia a nauka, Magia biała i czarna, Magia a okultyzm, Magia i astrologia, Magia w krajach afrykańskich, Magia w mieszkaniach, Źródła niepokoju, Przesądy , Talizmany, Siły astrologii. Źródła niepokoju Zjawisko nasilania się magii we współczesnym świecie jest dwojako interpretowane. Jedni dopatrują się w niej patologii społecznej wyrosłej z nieprzystosowania jednostek do szybko postępujących procesów industrializacji i modernizacji. W tym ujęciu podkreśla się znacznie wolniejszy rozwój nadbudowy niż bazy, co w socjologii znajduje odbicie w akcentowaniu marginalnych postaw dewiacyjnych lub odchyleń, najczęściej w kierunku ideologii tradycyjnych. Stanowisko to nie jest pozbawione słuszności. Rzeczywiście ku magii zwracają się przede wszystkim ludzie bezradni i zagubieni, szukają w niej pociechy i zaspokojenia swych potrzeb, których nie mogą zrealizować w zwykły sposób. Magia odgrywa więc rolę pocieszycielki, służy do osiągania celów niemożliwych do zdobycia w drodze działań bezpośrednich. Funkcjonalny charakter magii podkreśla Malinowski. W jego ujęciu magia jest rytualizacją optymizmu człowieka, czynnikiem pomnażania jego wiary w zwycięstwo nadziei nad lękiem. Te funkcje magii sprawiają, że nieustannie ożywa ona w momentach nieszczęść osobistych, | w poczuciu osamotnienia lub zagrożenia egzystencjalnego. W ten sposób można wytłumaczyć reakcję migrantów miejskich w rozrastających się i w niespotykanym tempie metropoliach państw ! rozwijających się, którzy, oderwani od swych I wspólnot w obrębie których doświadczali I względnego bezpieczeństwa na zasadzie partycypacji w wartościach zbiorowych — na nowym gruncie tracą poczucie bezpieczeństwa, co j powoduje ucieczkę do magii. Podobnie można ,'. tłumaczyć powodzenie różnych wróżbitów j w krajach europejskich. Źródłem jego jest nie-| pokój i lęk, a także poczucie osamotnienia na-; wet wśród najbliższej rodziny. Takie postawy i zachowania, szukanie w magii pociechy lub „środków zaradczych" na własne niepowodzenie i bezradność można traktować jako przejawy niedostosowania do istniejącej rzeczywistości jednostek słabych, mniej I operatywnych, jako trudności okresu przemian i rozwoju, które z czasem uda się przezwyciężyć przez skuteczniejszą adaptację do celów ogólnospołecznych. W tym kontekście utrzymywanie się wiary w poszczególne elementy magii (np. astrologii) może być uznawane za przesąd lub zabobon, które z czasem ustąpią miejsca myśleniu racjonalnemu. Według tego schematu wyjaśniano jeszcze do niedawna utrzymywanie się elementów myślenia irracjonalnego w krajach cywilizowanych, o ugruntowanych jakby się wydawało racjonalnych wzorach myślenia. Niestety, wydarzenia ostatnich dwudziestu lat, a w szczególności narastająca fala myślenia irracjonalnego w krajach o najwyższych wskaźnikach rozwoju ekonomicznego, podważają słuszność powyższych sądów i wynikających z nich optymistycznych prognoz. Zaskoczeniem były dla większości socjologów ruchy młodzieżowe w latach sześćdziesiątych, zwracające się przeciw ugruntowanym — jak się. wydawało — wzorom społecznym i kulturowym w dobie pomyślnego rozwoju gospodarczego państw Zachodu. Upatrywano w nich zrazu niedojrzały zryw wyrostków niezdolnych do sprecyzowania celu swych wystąpień. Nie był to zresztą pogląd pozbawiony słuszności. Uczestnicy ruchów młodzieżowych manifestowali swój protest w nieskoordynowanych, nierzadko dziwacznych formach. Z radykalną zmianą stylu stroju szła w parze zmiana stylu życia. W poszukiwaniu nowej „realności" coraz większą popularność zyskiwały stany transów i opętania, ale także środki halucynogenne. Gwałtowna reakcja na formy buntu przesłoniła w początkowym stadium tego ruchu fakt, że był on także protestem młodzieży amerykańskiej przeciwko udziałowi w wojnie wietnamskiej. Być może, wojna w Wietnamie była jedną z istotnych przyczyn zmiany postaw młodzieży i katalizatorem ruchów odśrodkowych. Ruchy hipisowskie poddano wnet analizie, mającej wyjaśnić ich społeczne uwarunkowania, było to tym bardziej uzasadnione, że szokujące początkowo postawy młodzieży zyskiwały coraz liczniejszych naśladowców. Publikacje z pierwszej połowy lat siedemdziesiątych coraz częściej zwracały uwagę na niekorzystny wpływ postępującej technicyzacji życia w krajach wysoko uprzemysłowionych na osobowość ludzką. I tak dochodzimy do następnej przyczyny rozpowszechniania się współczesnej magii. Jest ona łączona z reakcją na wzmożoną industrializację, która prowadzi w sposób nieunikniony do wzrastającej zależności człowieka od wytworów techniki, oddalając go zarazem od środowiska naturalnego. Racjonalizacja produkcji ze wszystkimi zdobyczami ekonomicznymi niesie z sobą jednocześnie głód doznań i niedostatek życia emocjonalnego. Toteż hipisi poszukiwali w obrębie swych wspólnot także kontaktów czysto fizycznych dla potwierdzenia swej autentyczności i egzystencji. Ożywiane przez te wspólnoty pod wpływem środków halucynogennych, rytuały dionizyjskie stanowiły próbę poszukiwania nowych form kontaktu bezpośredniego. W rytuałach tych korzystano ze wzorów obrzędów magicznych. Zwrot ku magii jest także pojmowany jako reakcja na poczucie bezsilności współczesnego człowieka wobec wszechpotężnej techniki. Z twórców postępu ludzie stali się jego niewolnikami, wtłoczonymi w ciasne ramy konformizmu. Odhumanizowana racjonalność technologiczna z całym systemem biurokratycznym pozostawia ludzi z poczuciem niemocy i zależności. Ucieczka w krainę magii stanowi więc również reakcję na sformalizowane stosunki społeczne. Formułowane w psychologii humanistycznej postulaty samorealizacji w miejsce akceptowanych wcześniej postaw konformistycznych ujawniły „pustkę kulturalną" człowieka Zachodu. Dominacja konsumpcyjnego stylu życia nad wartościami wewnętrznymi i moralnymi ujawnia kryzys jego tożsamości. Stąd niepokoje młodzieży, będące wykwitem ery konsumpcyjnej, jej postawy i poglądy bulwersujące społeczeństwo dorosłych. Kontrkultura młodzieżowa w krajach zachodniej Europy zrodziła się z odkrycia niemożności rozwiązania własnych problemów w anonimowym i zmechanizowanym społeczeństwie. Hasła młodzieżowej kontestacji znajdują odzew w kręgach społecznych, których udział w konsumpcji był najniższy, a także w warstwach średnich, z których zresztą ruch ten się ; wywodzi. Coraz powszechniejszy staje się protest przeciwko ujednolicaniu ludzi, ograniczaniu wolności działania przez narastającą liczbę przepisów prawnych, przeciwko sprowadzaniu ich do roli trybów w mechanizmie. Wobec wszechobecnej techniki i nieuchronności jej ciągłego rozwoju jednostka czuje się bezradna i zagubiona. W Stanach Zjednoczonych okultystyka wkracza do college'ów, a także na uniwersytety. Magia ożywia imaginację i fantazję, ujawnia także luki i niedostatki nauki, która nie bez powodów — obciążona jest współodpowiedzialnością za współczesny kształt cywilizacji Zachodu. Wobec zagrożenia egzystencjalnego i narastających niepokojów magia stanowi iluzoryczny co prawda, ale często psychologicznie skuteczny sposób „usuwania", a przynajmniej pomniejszania niepokoju. Pozwala przeciwstawić trudnej do zniesienia rzeczywistości — irracjonalną wiarę w możliwość zmian; uczestnictwo w rytuale magicznym zmniejsza poczucie zagrożenia wewnętrznego, a ujęcie w rytualnej formułce nie określonego dotąd lęku rozładowuje napięcie psychiczne. Niepokoje społeczne, których odbiciem był ruch hipisów, znalazły też wyraz w fali protestu młodzieżowego, jaka przetoczyła się przez Europę w 1968 roku i na początku lat siedemdziesiątych. W pracach socjologów i antropologów analizujących te wydarzenia pojawiają się coraz częściej stwierdzenia o głębokim kryzysie cywilizacji zachodniej. W niektórych opracowaniach mówi się o jej całkowitej demistyfikacji, o tym, że nie zaspokaja już ona potrzeb ludzkich tworząc lukę, którą coraz częściej wypełnia magia. W nawiązaniu do psychologii humanistycznej podkreśla się brak indywidualnego udziału ludzi w kulturze masowej oraz fakt, że jednostka nie wykorzystuje swoich zdolności kulturotwórczych, aby ukształtować własną koncepcję sensu życia. Kryzys kultury Zachodu w połączeniu z kontrkulturą młodzieżową prowadzi niekiedy do wniosków, że być może — stoimy przed koniecznością sięgania do innych kultur, aby wypracować własną tożsamość. Wobec coraz większych trudności w zaspokajaniu potrzeb emocjonalnych i wzrastającego wyobcowania . również w stosunku do przyrody, człowiek Za-wchodu odnosi się nieufnie do wartości racjonalnych i zwraca się coraz częściej ku magii, zapożyczonej z Afryki, Indii czy Polinezji i Oceniając nowe tendencje i idee zrodzone i 'w kręgu kontrkultury młodzieżowej, psychologowie i psychiatrzy z uniwersytetu w Yale w Stanach Zjednoczonych formułują cenne spostrzeżenia. Zdaniem ich młodzi pragną, aby ich osobowość, a także wspólnoty były otwarte na wszelkie kontrasty, na rozmaitość poglądów. Są oni skłonni do akceptowania cudzych idei, wyobrażeń i rytuałów. Potrzeba włączenia nowych wartości w celu ukształtowania własnego obrazu świata implikuje zdolności identyfikowania się z ideami społeczeństw pozaeuropejskich. Jest to równoznaczne z obaleniem barier rasowych. Generację postmodernistyczną, w przeciwieństwie do akceptującej modernizacją generacji wcześniejszej, cechuje brak zgodności z dawnymi ideałami burżuazyjnymi, brak więzi z tradycją narodową oraz ustalonymi wzorcami życia rodzinnego. Buddyjski zen, amerykański pragmatyzm, francuski egzystencjalizm i indyjski mistycyzm zyskują jednakową wartość wśród generacji postmodernistycznej. Pogardzana do niedawna kultura i magia ludów pozaeuropejskich staje się wzorem dla młodzieży krajów cywilizowanych. Jest to paradoks tym większy, że w krajach pozaeuropejskich tradycyjne wzory moralne i społeczne, do których odwołują się lub które odwzorowują współczesne wspólnoty młodzieżowe na Zachodzie, są podważane w związku z dokonującymi się tam przemianami społeczno-ekonomicznymi. Nadto przemiany te rodzą niepokoje i frustracje nie mniejsze niż na Zachodzie. A jednak w krajach pozaeuropejskich do dzisiaj zachowały żywotność mity akceptujące silny związek człowieka z przyrodą i kosmosem. Niepokoje indywidualne były i są leczone przez magiczne usuwanie przeszkód w kontakcie człowieka z otaczającym go światem — aż do przywrócenia harmonii z potężnymi i tajemniczymi siłami, które tkwią w nim i poza nim. Terapeutyczne funkcje szamanów i uzdrowicieli są akceptowane nie tylko przez kontrkulturę zachodnią; badane są coraz wnikliwiej przez współczesną psychiatrię, która widzi w nich jedną z obiecujących metod leczenia nasilających się chorób psychicznych. Możliwość uzewnętrznienia za pośrednictwem szamana lub uzdrowiciela niepokojów i napięć, narastających również w krajach pozaeuropejskich pod wpływem kontaktów z obcą cywilizacją, ważny czynnik ich rozładowania, zapobiegający chorobom nerwowym. Nawiązywanie przez kontrkulturę Zachodu do kultury i wierzeń różnych obszarów pozaeuropejskich jest próbą odnalezienia sensu życia przez odwzorowanie wątków mitologicznych wychodzących naprzeciw potrzebom psychicznym i emocjonalnym człowieka. Struktury mitologiczne powstałe w odmiennych warunkach społecznych nie dają się jednak przenieść automatycznie do nowego obszaru kulturowego. Toteż kontrkultura ożywia i przejmuje tylko niektóre elementy obcych wzorów, przede wszystkim ich techniki: środki halucynogenne, wizje, transy, rytuały opętania itp. Nic też dziwnego, że zabiegi te nie zawsze prowadzą do upragnionego celu samorealizacji, natomiast nierzadko rodzą uzależnienie od narkotyków, utratę wizji celu, aż do postaw i czynów destrukcyjnych.
|